Józef Paszkiewicz (1887–1953) był postacią wyjątkową w historii Starego Sącza. Z zawodu mistrz szewski, z zamiłowania miłośnik historii, zabytków i kolekcjoner. Ukończył prestiżową Krajową Szkołę Szewską, która na przełomie XIX i XX wieku działała w Starym Sączu. Jednak to nie tylko rzemiosło sprawiło, że zapisał się w pamięci miasta.

Jego prawdziwą pasją było ocalanie śladów przeszłości. Zbieractwo rozpoczął jeszcze przed II wojną światową. Gromadził przedmioty związane z historią miasta i jego mieszkańców, a szczególną troską otaczał pamiątki po starosądeckich cechach rzemieślniczych oraz organizacjach społecznych.

W trudnych powojennych latach uratował przed zniszczeniem wiele cennych zbiorów, w tym pamiątki po Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” i organizacjach, które zostały zlikwidowane po II wojnie światowej. Przechowywał je i chronił, nie pozwalając, by bezpowrotnie przepadły.

Z czasem zgromadzone przedmioty nie mieściły się już w jego niewielkim domu. Paszkiewicz postanowił przekazać kolekcję miastu, aby mogła służyć kolejnym pokoleniom.

Od prywatnej kolekcji do Muzeum Regionalnego

Ważnym momentem było powołanie w 1948 roku Towarzystwa Miłośników Starego Sącza. Józef Paszkiewicz był jego współzałożycielem, razem z Wiktorem Bazielichem i Antonim Królikiem. Towarzystwo przejęło zgromadzone przez niego zbiory i rozpoczęło działania zmierzające do utworzenia muzeum.

Muzeum powstało w 1954 roku z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Starego Sącza. Początkowo dysponowało zaledwie dwiema niewielkimi salami ekspozycyjnymi. Z czasem udostępniano kolejne pomieszczenia, a w 1956 roku zbiorom nadano status Muzeum Regionalnego i imię Seweryna Udzieli.

Patron muzeum był również związany ze Starym Sączem. Seweryn Udziela był wybitnym etnografem, uznawanym za jednego z najważniejszych polskich badaczy kultury ludowej, założycielem Muzeum Etnograficznego w Krakowie.

W 1957 roku muzeum otwarto w zabytkowym Domu „Na Dołkach”, gdzie do dziś można poznawać historię miasta i jego mieszkańców.

Józef Paszkiewicz nie doczekał tego momentu. Zmarł w 1953 roku, ale jego kolekcja stała się fundamentem instytucji, która przez kolejne dziesięciolecia gromadziła i chroniła lokalne dziedzictwo.

Społecznik związany z miastem i klasztorem

Paszkiewicz był nie tylko kolekcjonerem, ale również społecznikiem i radnym miejskim. Szczególne więzi łączyły go z klasztorem Sióstr Klarysek. W trudnych czasach PRL-u pomagał siostrom przede wszystkim w załatwianiu spraw urzędowych. Był gorliwym czcicielem bł. Kingi.

Wdzięczność za jego zaangażowanie i pomoc znalazła wyraz również podczas uroczystości pogrzebowych. Miały one wyjątkowy, dwudniowy charakter. W przeddzień pogrzebu odbyła się eksporta trumny do kościoła klasztornego, a następnego dnia w tym samym kościele odprawiono uroczystą Mszę świętą. Józef Paszkiewicz spoczął na starosądeckim Starym Cmentarzu.

Ponad dwa tysiące świadectw historii

Dziś Muzeum Regionalne im. Seweryna Udzieli w Starym Sączu dysponuje ponad dwoma tysiącami eksponatów. To bogata opowieść o mieście, jego mieszkańcach, dawnych zwyczajach, rzemiośle i codziennym życiu.

W zbiorach znajdują się m.in. pamiątki po starosądeckich cechach i rzemieślnikach, wyposażenie dawnych domów mieszczańskich, rzeźby, obrazy, narzędzia rolnicze, eksponaty etnograficzne, militaria i numizmaty. Zwiedzający mają do dyspozycji osiem sal wystawowych oraz zabytkową sień.

W 1983 roku podjęto uchwałę o rozbudowie muzeum, dzięki czemu placówka zyskała kolejne dwie duże sale wystawiennicze.

Wśród muzealnych pamiątek można oglądać również przedmioty związane z Józefem Paszkiewiczem. To szczególnie cenna część zbiorów, bo przypomina o człowieku, którego pasja i troska o lokalne dziedzictwo dały początek całej kolekcji.

W 2027 roku minie 70 lat od otwarcia Muzeum Regionalnego w zabytkowym Domu „Na Dołkach”. Jubileusz będzie okazją do przypomnienia historii tej placówki i ludzi, którzy przyczynili się do jej powstania.

Historia Józefa Paszkiewicza pokazuje, że wielkie rzeczy nie zawsze zaczynają się od wielkich instytucji. Czasem wszystko zaczyna się od jednego człowieka, jego pasji i przekonania, że przeszłość warto ocalić.

Muzeum Regionalne im. Seweryna Udzieli w Starym Sączu zaprasza do odkrywania historii miasta.