Jak przygotować dostępne treści - poradnik WCAG 2.2

Ten poradnik pomaga przygotować treści na portal gminy tak, aby każdy mógł je przeczytać i zrozumieć. Jest dla redaktorów portalu i dla pracowników, którzy przekazują do publikacji teksty, dokumenty, plakaty, zdjęcia i nagrania.

Portal jest budowany zgodnie ze standardem WCAG 2.2 na poziomie AA. Ustawa o dostępności cyfrowej wymaga dostępności od wszystkich podmiotów publicznych. Technikę zapewnia portal, ale o dostępności treści decyduje osoba, która ją przygotowuje.

Dla kogo piszemy

Z portalu korzystają między innymi:

osoby niewidome, które słuchają strony przez czytnik ekranu,
osoby słabowidzące, które powiększają tekst nawet kilkukrotnie,
osoby głuche i słabosłyszące, dla których dźwięk w nagraniu nie istnieje bez napisów,
osoby starsze i osoby z trudnościami w czytaniu,
osoby obsługujące stronę tylko klawiaturą,
wszyscy, którzy czytają w pośpiechu na telefonie.

Treść dostępna dla tych osób jest po prostu wygodniejsza dla każdego.

Budowa wpisu

Tytuł

Tytuł mówi, o czym jest wpis. Powinien być zrozumiały także bez zdjęcia i bez czytania reszty tekstu.

Dobrze: Konsultacje w sprawie zagospodarowania parku miejskiego
Źle: Informacja, Komunikat, Ważne!

Wprowadzenie

Pierwsze jedno lub dwa zdania odpowiadają na pytania: co, kiedy, kogo dotyczy. Wiele osób przeczyta tylko ten fragment.

Nagłówki

Dziel dłuższy tekst na części i nadawaj im nagłówki. Czytnik ekranu pozwala skakać po nagłówkach jak po spisie treści.

Tytuł wpisu to nagłówek 1. stopnia. Portal ustawia go sam, więc w treści go nie wstawiaj.
Główne części wpisu oznaczaj jako nagłówek 2. stopnia (H2).
Podpunkty w części oznaczaj jako nagłówek 3. stopnia (H3).
Nie pomijaj stopni, czyli nie wstawiaj H3 bez H2 nad nim.
Nie używaj nagłówka do powiększenia lub pogrubienia zwykłego zdania.
Pogrubienie nie jest nagłówkiem. Czytnik ekranu go nie odczyta jako początku nowej części.

Akapity i zdania

Akapit ma najwyżej 3-5 linijek i jedną myśl.
Zdanie ma najwyżej 20-25 słów.
Najważniejsza informacja idzie na początek.

Listy

Jeśli wymieniasz kilka rzeczy, użyj listy z przycisku w edytorze. Nie twórz listy z myślników lub gwiazdek wpisanych ręcznie, bo czytnik ekranu nie rozpozna jej jako listy.

Listy numerowanej używaj, gdy kolejność ma znaczenie, na przykład przy kolejnych krokach załatwiania sprawy.

Prosty język

Pisz tak, jak mówisz do mieszkańca przy okienku: „Złóż wniosek do 30 listopada”, a nie „Wnioski należy składać w terminie do dnia 30 listopada”.
Zwracaj się bezpośrednio do czytelnika: „możesz”, „musisz”, „przynieś”.
Unikaj zwrotów urzędowych: „uprzejmie informujemy, iż”, „w/w”, „przedmiotowy”, „celem załatwienia”.
Skróty rozwijaj przy pierwszym użyciu, na przykład: Ośrodek Pomocy Społecznej (OPS).
Daty zapisuj słownie lub pełną liczbą: 15 listopada 2026 r. albo 15.11.2026. Nie pisz „15.XI”.
Godziny zapisuj z dwukropkiem: 9:00-15:30.
Kwoty zapisuj ze spacją co trzy cyfry i walutą: 12 500 zł.
Nie wpisuj numerów telefonu jako obrazka. Pisz je tekstem, na przykład 18 123 45 67.

Prostotę tekstu możesz sprawdzić bezpłatnym narzędziem Jasnopis.

Linki

Treść linku mówi, dokąd prowadzi. Osoby niewidome często przeglądają same linki, bez otaczającego tekstu.

Dobrze: Pobierz wniosek o wydanie zaświadczenia (DOCX, 45 KB)
Dobrze: Harmonogram odbioru odpadów na 2027 rok
Źle: kliknij tutaj, więcej, link, czytaj dalej
Źle: https://www.przyklad.pl/dokumenty/2026/plik-final-2.pdf

Nie podkreślaj tekstu, który nie jest linkiem. Podkreślenie oznacza link.

Zdjęcia i grafiki

Tekst alternatywny (ALT)

Każde zdjęcie wstawione do treści lub galerii musi mieć tekst alternatywny. Czytnik ekranu odczyta go zamiast obrazu.

Opisz to, co ważne dla wpisu, w jednym lub dwóch zdaniach.
Nie zaczynaj od „Zdjęcie przedstawia” ani „Obrazek”. Czytnik sam informuje, że to obraz.
Nie wpisuj nazwy pliku ani tego samego co w tytule wpisu.

Przykład:

Dobrze: Uczniowie Szkoły Podstawowej w Barcicach sadzą drzewa przy boisku.
Źle: IMG_2034.jpg, zdjęcie, foto z wydarzenia

Plakaty, ulotki i infografiki

Tekst zapisany na grafice jest dla czytnika ekranu niewidoczny. Dlatego:

wszystkie informacje z plakatu (co, gdzie, kiedy, kontakt) muszą być także w treści wpisu, zwykłym tekstem,
ALT plakatu może wtedy być krótki, na przykład: Plakat Dni Starego Sącza 2027, program w treści wpisu,
przy infografice opisz w treści jej najważniejsze wnioski lub dane.

Skany pism

Nie publikuj skanu pisma jako obrazka ani jako PDF ze zdjęciem strony. Opublikuj treść na stronie albo dokument z tekstem, który da się zaznaczyć i odczytać.

Animacje

Nie wstawiaj migających grafik i animacji GIF. Szybkie miganie (więcej niż 3 błyski na sekundę) może wywołać atak u osób z padaczką.

Kolor i kontrast

Nie przekazuj informacji samym kolorem. Zamiast „terminy zaznaczone na czerwono są nieaktualne” napisz „Nieaktualne:” przy każdym takim terminie.
Nie zmieniaj koloru tekstu w treści. Wygląd zapewnia portal.
Na grafikach z tekstem zapewnij kontrast co najmniej 4,5:1 między tekstem a tłem. Najbezpieczniej: ciemny tekst na jasnym, jednolitym tle.
Nie umieszczaj tekstu na zdjęciu bez jednolitego tła pod napisem.

Kontrast sprawdzisz bezpłatnym programem Colour Contrast Analyser albo stroną WebAIM Contrast Checker.

Tabele

Używaj tabel tylko do danych, na przykład harmonogramu lub zestawienia kwot.
Nigdy nie używaj tabeli do układania tekstu lub zdjęć obok siebie.
Pierwszy wiersz oznacz jako nagłówek tabeli.
Nie scalaj komórek i nie zostawiaj pustych wierszy dla odstępu.
Jeśli tabela ma 2 kolumny i kilka wierszy, zwykle lepsza będzie lista.

Dokumenty do pobrania

Najlepiej, gdy informacja jest bezpośrednio na stronie, a nie tylko w załączniku. Dokument dołączaj wtedy, gdy jest potrzebny do pobrania, wydruku lub wypełnienia.

Opis dokumentu

Przy każdym pliku podaj jego nazwę, format i rozmiar, na przykład: Sprawozdanie z wykonania budżetu za 2026 rok (PDF, 1,2 MB).

Jak przygotować dostępny dokument

Ta część jest przede wszystkim dla osób, które przygotowują dokumenty w referatach.

Pisz w Wordzie lub LibreOffice i używaj wbudowanych stylów: Nagłówek 1, Nagłówek 2, Lista punktowana. Nie powiększaj ręcznie czcionki zamiast nagłówka.
Dodaj tekst alternatywny do każdego obrazu, wykresu i logotypu w dokumencie.
Ustaw we właściwościach pliku tytuł dokumentu i język polski.
Nie twórz odstępów pustymi wierszami i spacjami. Użyj odstępów akapitu.
Tabele przygotuj według zasad z części Tabele.
Przed zapisem uruchom w Wordzie „Sprawdź ułatwienia dostępu” (karta Recenzja) i popraw zgłoszone błędy.
PDF zapisuj przez „Zapisz jako PDF” z zaznaczoną opcją tagów struktury dokumentu. Nie drukuj do PDF i nie skanuj wydruku.
Formularz do wypełnienia udostępnij także w wersji edytowalnej (DOCX lub ODT), nie tylko jako PDF.

Gotowy PDF możesz sprawdzić bezpłatnym programem PAC (PDF Accessibility Checker).

Dokument podpisany lub skan

Jeśli trzeba opublikować skan (na przykład podpisaną umowę), dołącz także wersję tekstową tej samej treści albo streść najważniejsze informacje we wpisie.

Nagrania wideo i dźwięku

Każde nagranie wideo z mową musi mieć napisy. Napisy automatyczne trzeba przejrzeć i poprawić, zwłaszcza nazwiska i nazwy miejscowości.
Do nagrania samego dźwięku (podcast, audycja) dołącz transkrypcję, czyli tekst wypowiedzi.
Jeśli ważne informacje widać tylko na obrazie (na przykład adres na planszy), powiedz je też głosem albo podaj w treści wpisu.
Nie ustawiaj automatycznego odtwarzania.
Przy ważnych komunikatach dla mieszkańców rozważ tłumaczenie na polski język migowy (PJM).

Wydarzenia i ogłoszenia

Podaj datę, godzinę rozpoczęcia i zakończenia oraz dokładny adres.
Napisz, czy miejsce jest dostępne dla osób na wózku (wejście bez schodów, winda, toaleta).
Podaj co najmniej dwa sposoby kontaktu, na przykład telefon i e-mail. Nie każdy może zadzwonić i nie każdy może napisać.
Jeśli zapewniasz tłumacza PJM lub pętlę indukcyjną, napisz o tym i podaj, do kiedy trzeba zgłosić potrzebę.

Czego unikać

tekstu pisanego w całości wielkimi literami (trudniej go czytać, a czytnik ekranu może literować),
wielu wykrzykników i emotikonów,
kolorowego, podkreślonego i rozstrzelonego tekstu („W A Ż N E”),
tekstu wklejanego prosto z Worda lub maila z zachowanym formatowaniem (użyj wklejania jako zwykłego tekstu, a potem sformatuj w edytorze),
pustych akapitów i wielu spacji do robienia odstępów,
informacji podanych tylko na zdjęciu, plakacie lub w załączniku.

Lista kontrolna przed publikacją

Tytuł mówi, o czym jest wpis.
Na początku jest jedno lub dwa zdania wprowadzenia.
Dłuższy tekst ma nagłówki H2 i H3 we właściwej kolejności.
Akapity są krótkie, a wyliczenia mają postać listy.
Każde zdjęcie ma tekst alternatywny opisujący jego treść.
Informacje z plakatu lub grafiki są także w treści.
Linki mówią, dokąd prowadzą, a pliki mają nazwę, format i rozmiar.
Załączone dokumenty mają tekst, nie są skanami.
Nagrania mają napisy lub transkrypcję.
Tekst nie zawiera wielkich liter, kolorów, podkreśleń ani emotikonów.

Przydatne narzędzia

Wszystkie wymienione narzędzia są bezpłatne.

Jasnopis: ocena, jak trudny jest tekst po polsku.
LanguageTool: sprawdzanie pisowni i interpunkcji.
Sprawdź ułatwienia dostępu w Microsoft Word: wyszukuje błędy w dokumencie przed zapisem do PDF.
PAC (PDF Accessibility Checker): sprawdzenie dostępności pliku PDF.
Colour Contrast Analyser lub WebAIM Contrast Checker: sprawdzenie kontrastu na grafikach.
WAVE: sprawdzenie opublikowanej strony w przeglądarce.

Masz wątpliwość, czy materiał jest dostępny? Zapytaj administratora portalu przed publikacją. Łatwiej poprawić tekst przed publikacją niż po zgłoszeniu od mieszkańca.